Plastic

Dossier

Er was een tijd dat verpakkingen van papier of karton waren, flessen van glas, brillen van hoorn, tenten van katoen en pianotoetsen van ivoor. Tot er plastic kwam. Het leek zo'n mooi product: goedkoop, licht, waterdicht en het gaat lang mee. Maar nu is het overal. Door de slechte afbreekbaarheid hoopt het plastic op, op land en in de zee. Plastic is niet per se het nieuwe kwaad, belangrijk is hoe we ermee om gaan. Iedereen kan iets doen om het plasticprobleem aan te pakken en op deze pagina verzamel ik inspirerende manieren om dat te doen. Doe je mee?

Neem een stapel van 25 km autobanden, vermaal dat zo fijn mogelijk en gooi het stof in het water. Absurd, maar feitelijk wat we elk jaar (in Nederland!) doen: 10-50% van de microplastics in het oppervlaktewater is afkomstig van bandenslijtstof.

1.

Ruim 40% van het plastic wordt na eenmalig gebruik weggegooid. Plastic tasjes gooien we zelfs vaak binnen een kwartier weg.

2.

De productie van plastic is pas rond 1950 op gang gedkomen, daardoor hebben we 'nog maar' 8,3 miljard ton plastic geproduceerd. Daarvan is 6,3 miljard ton inmiddels afval en daarvan is 5,7 miljard ton nooit in de recyclecontainer beland.

3.

Het plasticprobleem is volgens kenners een stuk minder complex dan de klimaatverandering. Er zijn vooralsnog geen 'plasticontkenners' en vuilnis ophalen en fatsoenlijk verwerken is eenvoudiger dan het energiesysteem veranderen.

4.

In den beginne werd plastic gezien als een redder: het redde de levens van wilde dieren doordat het onder andere ivoor verving. 

5.

In 1955 bracht het tijdschrift 'Life' een lofzang op het 'wegwerpbestaan', hetgeen het leven van de huisvrouw significant minder zwaar zou maken. 

6.

Zelfs als 100% van het plastic in de VS en Europa wordt gerecycled heeft dat amper effect op het plastic dat in de oceaan terecht komt. Daarvoor zul je het afvalprobleem moeten aanpakken in de landen waar het vandaan komt. 

7.

PLASTIC FACTS

Hoe we het tij kunnen keren is volgens wetenschappers in National Geographic eenvoudig: allereerst kunnen we nieuwe soorten kunstof en plastic producten ontwikkelen die afbreekbaar zijn of eenvoudig recyclebaar. Ten tweede is eenvoudiger: meer vuilniswagens en vuilnisbelten. Niet bepaald een spectaculaire remedie, maar wel effectief. Toch hielpen deze twee oplossingen mij niet echt verder in mijn zoektocht naar minder plastic in mijn dagelijkse leven. Ook las ik veel twijfels over de effectiviteit van biologisch afbreekbaar plastic en de boodschap die dit uitstraalt: alsof het wel oké is om alles gewoon lekker weg te gooien omdat het vanzelf ooit wel weer verdwijnt. Wetenschappers stellen daarom dat een overgang naar een 'circulaire economie' onvermijdelijk is, waarbij alles wordt hergebruikt en elke vorm van lekkage in het milieu onacceptabel is. Recyclen kan hierin een deel van de oplossing zijn, maar het is zeker niet genoeg. Ook het verbruik van wegwerpplastic moet worden teruggedrongen. 

De opkomst van zero waste is met het oog op bovenstaande verhaal dus niet zo verwonderlijk. En het leuke is: deze beweging is aan het groeien! De zero waste leefstijl hangt samen met de vijf R’s: refuse, reduce, reuse, recycle and rot. In het kort komt het erop neer dat je bij elke keuze die je maakt eerst kijkt of je het kunt weigeren, daarna verminderen, hergebruiken, recyclen of composteren. Ook kun je letten op het materiaal waarin iets verpakt zit.

 

Nicky en Jessie Kroon leggen in hun boek ‘Het Zero Waste Project’ uit dat ongeveer 10% van de milieu impact van voedsel in de verpakking zit. Dit is niet per se heel veel (15% zit in voedselverlies en de rest in het voedsel zelf), maar dit geldt natuurlijk vooral als je producten koopt die een verpakking nódig hebben. Er zijn namelijk veel producten verkrijgbaar zónder verpakking (lokaal en in het seizoen). Als je dan toch besluit om iets te kopen met een verpakking, let dan op het materiaal. In volgorde van de voorkeur van Jessy en Nicky:

 

  • Glas: Glas is zwaarder dan bijvoorbeeld plastic (dus meer energie voor vervoer) maar veel beter te recyclen. Het maken van glas kost veel energie (het recyclen spaart 15% daarvan uit), maar veel glaswerk wordt rechtstreeks hergebruikt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan statiegeldflesjes van het bier. Als je alle milieu effecten meeneemt is glas ongeveer 8 keer zo milieuvriendelijk als plastic.

  • Metalen verpakkingen en blik: Zo’n 95% van alle metalen verpakking wordt hergebruikt. Dit komt doordat het magnetisch is en daardoor uit het restafval gevist kan worden. Voor staal wordt hiermee 70% energie bespaard en voor aluminium is 20 keer minder energie nodig ten opzichte van nieuw geproduceerd aluminium. Waarom toch liever glas dan metaal? Glas scoort hoger op ‘reuse’ zowel qua mogelijkheden thuis als in de keten én in de blikken zit vaak een laagje plastic om producten met een hoge zuurgraad goed te houden (bijv. olijven, tomaten en mais).

  • Papier en karton: Gemaakt van hout en daardoor van een natuurlijke grondstof, waardoor het minder broeikasgassen veroorzaakt dan plastic. Ook is papier minder schadelijk voor de levende natuur dan plastic. Zo’n 80% van het Nederlandse papier bestaat uit gerecyled oud papier. Geef de voorkeur aan papier met FSC keurmerk en een zo hoog mogelijk percentage gerecyclede vezels.  

  • Drinkpakken: Drinkpakken worden meestal gemaakt van karton met daarin een laagje aluminium. Deze zijn tegenwoordig te recyclen via de PMD-bak (Plastic, Metaal, Drankverpakkingen). Toch kun je je afvragen of je deze echt nodig hebt: je kunt leven op thee en water, heel gezond!

  • Bioplastics: Deze vorm van plastic wordt van een hernieuwbare grondstof gemaakt waardoor de productie een iets lageren CO2 uitstoot heeft. Echter, de beloofde compostering blijft vaak uit. De meeste bioplastics composteren pas in een industriële composteerder van 55 graden Celsius. Als het in de natuur terecht komt is het dus net zo schadelijk als ‘normaal’ plastic: er onstaat nog steeds een plastic soep en dieren stikken er nog steeds in. Let op: er zijn grote verschillen tussen biologisch afbreekbare, composteerbare en biobased verpakkingen, dus stap niet te gemakkelijk over op deze vorm van plastics.

  • Plastic: Er zijn grofweg twee soorten: thermosetting en thermoplastic. De laatste kan weer gesmolten worden, waardoor ze in een andere vorm (wel gaat vaak de kwaliteit achteruit) gegoten kunnen worden. De thermosets behouden altijd hun vorm, waardoor deze nog lastiger te recyclen zijn. PET wordt gezien als één van de meest hoopvolle vormen van plastic, omdat dit materiaal licht is (transportvoordelen) en relatief vaak hergebruikt kan worden. Echter, als plastic, dus ook PET, in de natuur terecht komt zijn de gevolgen door het ontbinden in microplastics groter dan bij bovenstaande materialen.

Let op: bovenstaande verhaal gaat natuurlijk alleen op als je je afval ook daadwerkelijk inlevert voor recycling, oftewel: om dit voor elkaar te krijgen is het belangrijk om je afval gescheiden in te leveren! Experimenteren met minder afval is in feite ontzettend toegankelijk. Immers, je hebt afval en een aantal heel concrete acties die je kunt uitvoeren om je afval (structureel) te verminderen. Hieronder een lijstje met allerlei zero waste tips die ik regelmatig aanvul:

  • Geen plastic tasjes - neem gewoon zelf een linnen of katoenen tas mee voor je boodschappen. Sla ook een paar kleine katoenen tasjes in, voor je fruit en brood. Wereldwijd worden er jaarlijks een biljoen plastic tasjes gebruikt en dat kan makkelijk minder.

  • Stop met rietjes - stap over op papieren rietjes. Amerikanen gooien dagelijks vijfhonderd miljoen plastic rietjes weg, oftewel: 1,5 per persoon.

  • Geen plastic flessen - koop een navulbare waterfles. Wereldwijd worden elke minuut bijna een miljoen plastic drankflessen verkocht.

  • Mijd verpakkingen - koop vaste zeep in plaats van vloeibare. Sla in het groot in. Laat alles wat in plastic zit gewoon links liggen. 

  • Zoek naar een verpakkingsvrije winkel bij je in de buurt - en neem je gebruikte glazen potten en flessen mee voor hergebruik. Geen winkel in de buurt? De markt is je beste vriend: neem je eigen zakjes en potten mee en je komt een heel eind!

  • Denk ook aan microplastics - koop een filter voor je wasmachine, vermijd microbeads in producten voor persoonlijke verzorging en spoel verfkwasten niet uit onder de kraan. 

  • Voorkom zwerfvuil - maar liefst 73% van het strandafval bestaat uit plastic. Raap het op en voorkom dat het in ons ecosysteem terecht komt. 

  • Overweeg wat je zelf kunt maken - deze is al iets meer voor de diehards, maar sommige dingen blijken heel gemakkelijk zelf te maken, zoals pannenkoekenmeel en plantaardige melk. Handige recepten hiervoor vind je online.

  • Versimpel je schoonmaakroutine - het lijkt alsof je voor elke vlek een ander middel (in plastic fles) nodig hebt, maar in de praktijk kom je een heel eind met schoonmaakazijn (als wasverzachter, glasreiniger, allesreiniger) gecombineerd met baking soda (bijvoorbeeld om je wc schoon te maken). Scheelt veel ruimte én veel plastic. 

Voor meer inspiratie verwijs ik je graag door naar de blog van Het Zero Waste Project